L Renacimiento Mirandés

(Artigo publicado an ne Diário de Trás-os-Montes,
ediçon de 26 de Junho de 2001)
Diário de Trás-os-Montes

Las lembráncias ajúdan, a las bezes, a antender muita cousa que se passa hoije. Todo ten por trás un tiempo i ua rezon. Coincer esse tiempo i essa rezon ye ampedir que ciertos erros se demúden an argumentos i ciertas baboseiras se buolban an sabedorie.

Quando you era pequeinho, l mirandés era la fala de ls probes, de la giente que trabalhaba ne l campo, nua agricultura sin salida, ambaranhada nun ciclo que puode ser ancerrado an trés palabras, duras mas berdadeiras: trabalhar, comer i cagar. Ua ruodra sin fin i sin paraige. Habie l’eideia de que l mirandés era la fala de ls pobres i nunca poderie ser outra cousa. Por esso, quien salie, ó cuidaba que tenie salido dessa cundiçon, yá falaba grabe. Essa eideia até quedou más fuorte quando muita giente fui pa la Fráncia i bieno dalhá a falar francés: este era antendido cumo ua léngua superior al mirandés i até al pertués; falar-la era un modo d’amostrar que se staba por riba de ls probes que tenien quedado acá. Cumo naide gusta de ser probe, nun custa a antender que ls pais, al querer un feturo melhor pa ls sous filhos, todo fazíssen pa ls purparar, dezde pequeinhos, pa le dar ua bida diferente de la sue. Essa gana dua bida nuoba ampeçaba por ansinar als filhos la léngua que eilhes ligában a ua bida melhor, l pertués. Fui assi que muitas crianças, subretodo de ls anhos sessenta para cá, nun aprendírun mirandés. Naide fizo esso por mal, mas hoije nun ye defícel d’antender l anganho. Nun conheço a naide que biba melhor solo por nun falar mirandés (se quien me lei soubir d’algun eisemplo gostaba de l coincer). Hoije, cula globalizaçon, sabemos que la pobreza fala to las lénguas de l mundo. Esta ye ua liçon que l tiempo yá s’ancarregou de mos dar i nun l antender ye cuntinar a fazer cousas que nun stan bien, cumo se la bida nun mos tubira ansinado nada. Quien hoije defende essas eideias ó stá mal anformado, l que ye normal, ó stá acontra l mirandés, anque nun pareça nin se saba bien porquei, ua beç que l mirandés nun faç mal a naide.

La léngua mirandesa, quando you era pequeinho, tamien nun era falada por pessonas de letra, pessonas cumo ls doutores, ls curas, ls funçonairos de las repartiçones de Miranda, etc. L mirandés era antendido cumo léngua de las pessonas sin cultura, cumo ua léngua d’analfabetos. Por esso, quien salie dalhá para ser doutor, funcionairo, guarda, polícia ó outra cousa, aparecie a falar pertués. Era l sinal dun statuto diferente que parecie nun quadrar cula ‘burreinha’ fala mirandesa. Muitos pais ampeçórun a pensar que l mirandés era un storbo pa l feturo de ls sous filhos. Se ls querien poner a studar, un die qualquiera nun íban a percisar de l mirandés para nada, por esso nun balie la pena ansinar-se-lo als filhos, por muito romántica que fura l’eideia de les ansinar la sue léngua. Hoije, mirando pa ls mirandeses, nun conheço un solo caso, un solo que seia, an que l tenéren aprendido mirandés de pequeinhos le tenga traido deficuldades als sous studos, a la sue promoçon social ó a la sue sabedorie. Hoije ye bien claro que aqueilha maneira de pensar fui un erro i stou cierto que las pessonas que nun aprendírun l mirandés por cousa de tales precunceitos fúrun las más perdidosas. Hoije yá podemos tirar liçones de l resultado que dou aqueilha maneira de ber i ye tiempo de to la giente ber que l mirandés nun queda atrás de nanhue léngua de l mundo. Ua léngua nun ye grande por ser falada por muita gente, mas pula sue capacidade de spressar i traduzir ua cultura, uas raízes, un modo de ser i de star, l’alma de las gentes que la fálan. La léngua mirandesa ye ua riqueza que nun podemos roubar als nuossos jobes, pus, cun eilha, teneran melhores cundiçones de bingar na bida i, tamien, de ser felizes.

La Tierra de Miranda nunca tubo ua cultura para alhá de la sue cultura tradicional. Esta ye ua cultura mui rica, desso naide dubida. Mas an qualquiera outra manifestaçon cultural para alhá de l tradicional, yá nun s’ousaba la léngua mirandesa cumo modo de spresson. Ls antelectuales mirandeses, salbo casos ralos, nunca bírun la sue léngua cumo un modo de spresson cultural moderno i abançado. Por esso la çpreziórun. Anque haba casos eizolados, nunca se criou un berdadeiro mobimiento cultural de léngua mirandesa que ounisse al redror del un númaro amportante d’antelectuales mirandeses i nun los deixasse zertar de la sue léngua. Nun se criórun cundiçones pa dar balor a la léngua, amostrando que eilha puode dezir todo l que puode ser dito por qualquiera outra. Haberá pessonas bien antencionadas que nun pénsan assi, mas esso solo puode tener aliçace nua cierta eignorança que ben de l passado i porque mos deixemos lebar pula purpaganda acontra l mirandés. Hai hoije cundiçones para criar, a partir de la Tierra de Miranda, un mobimiento cultural fuorte i oureginal, i solo la léngua puode ser l aliçace desse mobimiento. Hai muita giente que inda nun antendiu que la léngua ye la maior riqueza de la Tierra de Miranda.

Porque rezon digo que hai hoije cundiçones para criar esse mobimiento cultural mirandés? Porque, até hai mui pouco tiempo, todos andubimos a fazer pula bida i la léngua quedaba siempre, cumo ye natural, para apuis de la barriga. Fui siempre assi cula cultura de todos ls pobos, bonda ler ls libros de stória. Las cundiçones eiquenómicas ténen benido a mudar i la situaçon ye outra. La própria léngua ten cundiçones de passar a ser l maior recurso eiquenómico de la Tierra de Miranda, se fur defendida i zambulbida. Todo stá, portanto, an querer i saber aporbeitar essas cundiçones. Chigou la hora de l renacimiento mirandés, que, debagar mas cun segurança, podemos, se quejirmos, lebar pa lantre. I esso nun puode ser obra de meia dúzia, mas de todos.

Cumo galana ambelesada, la nuossa léngua inda aspera que la spértemos. Ye tiempo de la spertar dun suonho tan largo i sacurdir las aranheiras que se agarrórun a nós. Essa ye la maior houmenaige que podemos fazer als miles de mirandeses que, por mais de mil anhos, mantubírun biba la nuossa léngua. Eilhes tubírun rezon an mantener essa ardança, pa mos la deixar. Nós podemos bingar-los por tanto çprézio que le botórun por esses anhos todos: falar la sue i nuossa léngua, screbir-la, tornando-la ne l carro andonde chubimos la nuossa cultura, que ye ua cultura antiga mas debe de ser tamien, i subretodo, ua cultura moderna. Ye esse l berdadeiro menumento que debemos de fazer a aqueilhes mirandeses çcoincidos que mos deixórun la léngua por ardança. Nesse menumento, cada un puode poner la sue piedra, nin que seia un rebo bien pequeinho.


Tornar a l'amprensa

Última actualizaçon: 16 de Setembre de 2001
Autor: Amadeu Ferreira (Diário de Trás-os-Montes)
Respunsable: Reis Lima Quarteu